احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
6
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
پيشبينى جزئيات وقايع آينده و تعيين قبلى روش كار از مختصات آلمانهاست از آن روز كه طرح راهآهن بغداد را ريختند منظورشان بسط نفوذ آلمان تا خليج فارس بود ميخواستند يك صخره محكمى از مجموع ممالك اسلامى از بوسفور تا پامير بوجود آورند مسلم بود كه در موقع جنگ از عمليات در ايران و افغانستان غفلت نخواهند ورزيد و بقول ژنرال ماك من Mac Munn در هر جزيره گنديده و دورافتاده و هر تخته سنگ وسط خليج فارس يك قونسولگرى آلمان سبز شده بود فعاليت آلمانها روزبروز گسترش ميافت و بشعب گوناگون منشعب ميگرديد تبليغات آنها دست انتليجنت سرويس انگلستان را از پشت بسته بود از جميع عوامل از تعصب مذهبى از وطنخواهى از مناعت ملى حتى از نفعپرستى افراد استفاده ميكرد با هركس به زبان خود او صحبت مينمود و منظور واقعى خويش Drang nach Osten يعنى راندن به طرف شرق را در پس پرده اين وسائل متنوع مستور ميداشت در ميان نسل جوان و تحصيلكرده ايران افكار جديده پيدا شده و حس وطن شدت يافته بود آلمانها بيش از هر چيز از اين احساسات بهرهبردارى كردند بطوريكه نگارنده اين خطوط هم علاوه بر تكاليف ادارى با دل و جان بمراد و منظور آنان كمك ميكرد . بارى بر سر سخن رويم و به مطلب گرائيم سالها سپرى شد و يادداشتهاى من در گوشهء نسيا منسيا افتاد براى نشر آنها هر موقع مانعى از هر قبيل رخ داد تا بالاخره پس از سى و هشت سال كه از پايان جنگ ميگذرد با اينكه زمانه از تازگى رنگ آن وقايع كاسته است معذالك عزم نمودم و همت جزم كه سكوت اضطرارى را بشكنم و حاصل سالها مطالعات و تجارب مستقيم خود را برسم تحفه ناچيز تقديم عامه بدارم و شرح بدبختىهاى گذشته و علل حب و بغض ايرانيان را نسبت به بيگانگان از زبان خامه بنامه بياورم . اطمينان مىدهم كه اين كتاب را با بيطرفى كامل تأليف نمودهام نسبت به هيچ ملت و هيچ فردى غرض خاصى نداشتهام و سعى وافى به كار بردهام تا بر روى حوادثى كه در تاريكى فرو رفته پرتو افكنم و حقيقت تاريخى را از استتار برون آورم اميدوارم خوانندگان گرامى نيز با همان نيت و با همان حس بيغرضى بقرائت اين صفحات مبادرت ورزند و از وقايع نزديك به اين عهد اما دور از خاطرها آگاه شوند . طهران - 1335 احمد على سپهر ( مورخ الدوله )